HomeNederlands BlogGratis geld dwingt tot omdenken van pensioen probleem

In de weekend NRC van 20 februari schrijft redacteur Menno Tamminga in het artikel ‘Geld is gratis en u betaalt de prijs’, dat de lage rente het hele financiële systeem op eet. Komt het feestje van de bankiers: ‘winst voor mij, kosten voor de gemeenschap’ nu dan toch tot een einde? Joris Luyendijk beschreef in zijn boek ‘Dit kan niet waar zijn’ al dat er na de crisis van 2008 niets werkelijk veranderd of verbeterd is aan de essentie van het financiële systeem en dat we dus met zekerheid af koersen op een volgende crisis. De vraag was niet ‘of’ maar ‘wanneer’ en in welke vorm die zich zou voor doen. De banken waren in de vorige crisis ‘too big to fall’ en moest de sector met publiekgeld gered worden. Het mooie van de huidige crisis is dat het systeem zichzelf op eet, niet gered hoeft te worden en verstandige politici alleen maar de juiste beslissingen hoeven te nemen om het gehele proces alsnog in goede banen te leiden. Als we het financiële spel gewoon laten zoals het is dan zijn de gepensioneerden, de gewone spaarders en kleine beleggers inderdaad de eerste en grote verliezers. Dat moet voldoende onrust en verontwaardiging oproepen en losmaken voor de politiek om deze keer nu wel in actie te komen en zich niet weer opnieuw door het grote geld het bos in te laten sturen.

Voor we ons buigen over wat de politiek zou kunnen doen wil ik ingaan op enkele hoofdlijnen van het Tamminga betoog. Zo schrijft hij: ‘De ultralage rente vloeit voort uit het geldbeleid van de Europese Centrale Bank’. Dit is te kort door de bocht en zet de lezer van het NRC daardoor op het verkeerde been. Het is de Federal Reseve Bank (de FED, de Amerikaanse Centrale Bank, in tegenstelling tot andere centrale banken een private instelling) en niet de ECB die is begonnen met monetaire verruiming. Dit om te voorkomen dat er door het uit de hand lopen van de Amerikaanse begrotingstekorten een dollarcrisis zou ontstaan. Het gevolg: De Amerikaanse economie kroop daardoor op ‘miraculeuze’ wijze ‘onverwacht’ snel uit de problemen. De dollar won weer aan kracht en aanzien. De feiten van een structureel uit de hand gelopen Amerikaanse economie verdwenen daarmee onder het tapijt en werd door weinig analisten als zodanig opgemerkt.

Echter de rest van de wereld en met name het Euroblok kreeg de rekening gepresenteerd, totdat de ECB ingreep en via haar versie van monetaire verruiming de balans tussen de valuta blokken langzaamaan weer terug brengt. Het ongedaan maken van deze tektonische verschuivingen tussen de valutablokken (Dollar – Euro) heeft echter ook zo zijn prijs. Een prijs waar met name Europa zijn voordeel mee kan doen. Dat de Nederlandse financiële elite nu de ECB tot mikpunt van hun kritiek maken laat zien waar zij de kern van hun belangen zien: niet in het beschermen van de lange termijn interesse van ons land en burgers maar in het zekerstellen van hun korte termijn private winst potenties.

De ‘gratis’ geldpolitiek veroorzaakt spanningen in de markt. Paniek rond bank en verzekeringsaandelen, met zigzaggen als gevolg. Angst zit diep, de beleggers vrezen voor de toekomst van de financiële instellingen zelf, vervolgt Tamminga. Ook Merel van Vroonhoven bestuursvoorzitter van de AFM (Autoriteit Financiële Markten) waarschuwt voor de ontwrichtende gevolgen van de lage rente. Bij zeven van de tien risico’s die de AFM voor de komende drie jaren in kaart heeft gebracht speelt de lage rente een rol. Via ‘Trends’ en ‘Actoren’ komt de AFM bij deze ‘Risico’s’. Echter de AFM staat op geen enkele wijze stil bij de risico’s van het in toenemende mate disfunctionele karakter van het financiële systeem zelf.

De AFM plaatst zichzelf binnen dit systeem en is daardoor haar echte toezichthouders perspectief kwijt. Het zelfde mankement dat de Nederlandse politiek blind deed zijn toen ze in de parlementaire enquête niet in staat bleek de echt oorzakelijke vragen te stellen en zo de essentie van de vorige financiële crisis (2008) niet bloot legde. Het gevolg was toen dat de werkelijk effectieve maatregelen ter voorkoming van een volgende crisis niet genomen werden en men aan een herontwerp van het systeem al helemaal niet toe kwam. De gouden kansen die er in Nederland waren voor de staat om te hervormen als eigenaar van ABNAMRO en andere banken werden allemaal gemist. Sterker nog ‘De Bank’ moet zo nodig naar de beurs zodat we ons niet hoeven te verantwoorden voor het feit dat we niets hebben opgelost. De Nederlandse economie en het publiek kan nog een keer voor de gevolgen opdraaien.

Samenvattend zou je kunnen stellen dat de financiële wereld gist en dat de basis van het stelsel lijkt weg te vallen. De verdienmodellen waarmee de financiële stratosfeer, contact bleef houden met de reële economie dreigen te verdwijnen. Als dit naar buiten toe duidelijk wordt dan ontstaat er pas echt paniek want speculeren en geldscheppen uitsluitend in de Stratosfeer, die in 2011 al 50 maal groter was dan de reële economie, heeft geen toekomst en ontneemt het systeem de mogelijkheid om de maatschappij voor de gevolgen van falen opnieuw te gijzelen. De kleren van de keizer worden dan wel heel overduidelijk zichtbaar. Daar komt dan ook nog bij dat het model dat top politici hun toekomst financieel verzekerd weten door in dienst te treden van de lobby machine in gevaar komt. De pensioenfondsen als partijen in zowel de reële economie als junkies van de financiële stratosfeer worden heel concreet voor een nieuw en spannend dilemma geplaatst: hoeveel middelen in de reële economie en hoeveel in de financiële stratosfeer beleggen? Wat zijn de echte systeemrisico’s?

In zo’n wereld waarin het traditionele verdienmodel van banken en verzekeraars op losse schroeven komt te staan wordt ook de grondslag van het merendeel van de Nederlandse pensioenfondsen: ‘het kapitaal dekkingstelsel’, onhoudbaar. Kapitaal is dan namelijk te overvloedig geworden om zijn functie als waardegrondslag te behouden.

Als vervanging zouden wij ons kunnen voorstellen een terugkeer naar een dekkingstelsel op basis van uitsluitend de reële economie zoals het systeem overigens in oorsprong ooit ook begon. Je zou kunnen zeggen dat de cirkel dan weer rond wordt.

Het voordeel van deze transitie en overgang naar een hybride stelsel is dat de pensioenen niet meer gekort hoeven te worden omdat het kapitaal uit de financiële stratosfeer moet worden afgebouwd en via consumptie door de gepensioneerden weer in het domein van de reële economie gebracht kan worden. Ook de mogelijkheden van de financiële stratosfeer om het mechanisme van de markt voor persoonlijk gewin te blijven misbruiken kan dan langzaamaan aan banden worden gelegd.

Te gelijkertijd kan de waarheid, zoals Tamminga schrijft , ‘dat financiële instellingen ook een nuttige, ja onmisbare rol in de economie vervullen’ in stand worden gehouden. Deze waarheid zou echt recht kunnen worden gedaan door de financiële instellingen op te splitsen in twee typen. Als eerste de instellingen die zich uitsluitend bezig houden met transacties in en met de reële economie waarbij we bedoelen de economie van goederen en diensten exclusief financiële dienstverlening gericht op ‘geld met geld’ transacties. Als tweede soort die instellingen die ‘geld tot geld’ transacties mogen uitvoeren. Om deze splitsing echt te laten werken zou het verstandig zijn om het geldschep monopolie bij de financiële instellingen weer weg te halen en terug te brengen in het publieke domein. Dit laatste heeft ook nog andere mooie bijkomende voordelen die wij hier niet verder bespreken.

De energie gebundeld in de oorspronkelijke boosheid van het publiek over losbandige banken, de kredietcrisis, financiële arrogantie en excessieve beloningen kan dan productief worden gemaakt door publiek draagvlak te creëren om met pensioenfondsgelden en crowdfund middelen van de ‘bewuste burger’ onze maatschappij duurzaam en bestendig te maken voor iedereen. De vluchtelingen hoeven dan geen reden tot paniek meer te zijn maar worden een aansporing om gezamenlijk voortvarend aan de slag te gaan. De economie bloeit dan weer vanzelf.

 

Share Button

Reacties zijn gesloten.